AN UNSWEETENED ICED TEA

 

"What we think is good for others isn't always right. Sometimes, silence, non-intervention… can be the kindest thing of all." - “Những điều mình nghĩ tốt cho người khác, không phải lúc nào cũng đúng. Có khi, sự im lặng, sự không can thiệp… lại chính là điều tử tế nhất.”

AN UNSWEETENED ICED TEA In the sweltering heat of April, the city felt like a giant oven. Streaks of sunlight danced like silken ribbons on the hot asphalt, and the scent of melting tar mixed with gasoline created a chaotic, urban symphony. Tucked away in a small alley, Lei sat at a corner café, her eyes glued to her laptop screen, typing away furiously, a glass of unsweetened iced tea beside her. Lei was a final-year psychology student. She was intelligent, sharp, and particularly proud of her ability to "read" people. From her teachers and friends to strangers on the street, Lei believed she could see what they didn't say. This café was Lei's usual spot for writing her thesis – a study on "the dynamics of behavioral change in young people after psychological trauma." But today, it wasn't her thesis that held Lei's attention. It was the old woman selling lottery tickets across from her. The old woman, with hair as white as mist, a hunched back, and a faded traditional Vietnamese "bà ba" shirt, sat in the same spot every day – no hawking, no begging. She simply laid out her lottery tickets on a small plastic tray, her gaze distant. Lei had observed her for days. In her mind, this was a typical case of an elderly, lonely person suffering from severe psychological trauma, having lost hope in life. Lei decided to "help" her by quietly printing a stack of flyers introducing a support center for the elderly, including information on free depression treatment. That morning, she placed them in the old woman's hand, smiling: — "I'm a psychology student. I understand what you're going through. This will help you live better." The old woman looked at her for a long time, her eyes as deep as an ancient well. Without a word, she put the stack of papers into her shirt pocket. Lei turned away, feeling a lightness in her heart, as if she had just saved a life. Three days later, Lei returned to her usual café. The old woman wasn't there anymore. Instead, an older man sat silently, his face looking somber. Lei asked the owner and learned that the old woman had been "asked to leave" because someone reported she was depressed and showed signs of dangerous wandering. The support center had taken her away. No one knew if she had agreed or not. Lei was stunned. She had done this herself. Because she thought what she was doing was right, good for the old woman. But did the old woman want that? Two weeks later, during a field trip to a nursing home organized by her department, Lei saw the old woman. She sat by the window, sunlight illuminating her white hair. Her back was no longer hunched, and her gaze, directed at the flower garden, was no longer distant – but empty. Lei approached, carrying a box of milk. The old woman glanced at her, pressing her lips together: — "I lived in Saigon for 30 years. I'm not poor. Selling lottery tickets was my way of talking to people. I remembered the face of every buyer, every person who silently walked by. And you… you gave me the most terrifying silence." Lei was frozen. The old woman's words were like a slap – not furious, not angry, just a stark, raw truth. She had thought she was doing good. But in reality, she had taken away the only thing that made the old woman feel her existence had meaning – her autonomy. That evening, Lei returned to her familiar café. Leaning her shoulder on the table, she ordered an iced tea – but this time with sugar. The sun had softened, the city lights were coming on, and motorbikes sped past, leaving streaking lights like memories. On the table, Lei opened her laptop. But this time, it wasn't her thesis. She rewrote the old woman's story – not with academic language, but with the heartfelt voice of a young person learning for the first time that understanding others doesn't always mean you can make decisions for them. At the end of the article, she typed slowly, then paused for a long time before hitting "send": "What we think is good for others isn't always right. Sometimes, silence, non-intervention… can be the kindest thing of all."

MỘT LY TRÀ ĐÁ KHÔNG ĐƯỜNG Giữa cái oi bức của tháng Tư, thành phố như một chiếc lò nướng khổng lồ. Những dải nắng uốn cong trên mặt đường nhựa như dải lụa nhảy múa, và mùi nhựa nóng hoà lẫn mùi xăng xe tạo thành một bản hòa âm hỗn tạp, đậm chất đô thị. Ở góc quán cà phê nhỏ nép mình trong con hẻm nhỏ, Lei ngồi trước ly trà đá không đường, mắt dán vào màn hình laptop, gõ liên hồi. Lei là sinh viên năm cuối ngành tâm lý học. Cô thông minh, sắc sảo, và đặc biệt tự hào về khả năng “đọc vị” người khác. Từ thầy cô, bạn bè đến người lạ trên phố, Lei đều nghĩ rằng mình có thể thấy được những gì họ không nói. Quán cà phê ấy là nơi Lei thường ngồi viết luận văn – một nghiên cứu về “động lực thay đổi hành vi của người trẻ sau sang chấn tâm lý”. Nhưng hôm nay, người khiến Lei để tâm không phải là bài luận. Mà là bà cụ bán vé số ngồi ở góc đối diện. Bà cụ già, tóc bạc như mây sương, dáng lưng còng, áo bà ba cũ sờn, ngày nào cũng ngồi đúng một chỗ – không chèo kéo, không van xin. Chỉ im lặng trải những tờ vé số ra khay nhựa nhỏ, mắt nhìn xa xăm. Lei quan sát bà suốt nhiều ngày. Trong suy nghĩ của cô, đó là điển hình của người già neo đơn, chịu tổn thương tâm lý nặng nề, không còn hy vọng vào cuộc sống. Lei quyết định "giúp" bà bằng cách lặng lẽ in một xấp tờ rơi giới thiệu trung tâm hỗ trợ người cao tuổi, kèm cả thông tin điều trị trầm cảm miễn phí. Sáng hôm đó, cô đặt chúng vào tay bà cụ, mỉm cười: — “Con học ngành tâm lý. Con hiểu bà đang trải qua điều gì. Đây sẽ giúp bà sống tốt hơn.” Bà cụ nhìn cô thật lâu, ánh mắt sâu như nước giếng cổ. Không nói gì, bà cất tập giấy vào túi áo. Lei quay đi, lòng lâng lâng như vừa cứu rỗi một kiếp người. Ba ngày sau, Lei quay lại quán cà phê quen thuộc. Bà cụ không còn ở đó nữa. Thay vào đó là một người đàn ông đứng tuổi ngồi lặng thinh, vẻ mặt trầm buồn. Lei hỏi chủ quán, thì biết bà cụ đã bị “mời đi” vì có người báo bà đang bị trầm cảm và có dấu hiệu lang thang nguy hiểm. Trung tâm bảo trợ đã đưa bà đi. Không ai rõ bà đồng ý hay không. Lei sững sờ. Chính cô đã làm điều đó. Vì nghĩ rằng điều mình làm là đúng, là tốt cho bà. Nhưng liệu bà có muốn vậy không? Hai tuần sau, trong một chuyến đi thực địa ở một trại dưỡng lão do khoa tổ chức, Lei thấy bà cụ. Ngồi cạnh khung cửa sổ, ánh nắng phủ lên tóc bạc. Lưng bà không còn còng, ánh mắt nhìn ra khu vườn hoa nhưng không còn xa xăm – mà là trống rỗng. Lei tiến lại, mang theo hộp sữa. Bà cụ liếc nhìn cô, mím môi: — “Tôi từng sống ở Sài Gòn 30 năm. Tôi không nghèo. Vé số là cách tôi trò chuyện với người đời. Tôi nhớ mặt từng người mua, từng người im lặng lướt qua. Còn con… Con tặng tôi cái im lặng đáng sợ nhất.” Lei chết lặng. Lời bà như một cái tát – không phẫn nộ, không giận dữ, chỉ là một sự thật phơi bày trần trụi. Cô từng nghĩ mình làm điều tốt. Nhưng thực chất, cô đã tước đi điều duy nhất khiến bà còn cảm thấy mình tồn tại có ý nghĩa – là sự tự chủ. Tối hôm đó, Lei quay lại quán quen. Ghé vai lên bàn, cô gọi một ly trà đá – nhưng lần này có đường. Nắng đã dịu đi, đường phố lên đèn, những chiếc xe máy chạy vụt qua, để lại ánh đèn kéo dài như ký ức. Trên bàn, Lei mở laptop. Nhưng lần này không phải luận văn. Cô viết lại câu chuyện của bà cụ – không phải bằng ngôn từ học thuật, mà bằng giọng kể chân thành của một người trẻ lần đầu học được rằng: không phải cứ hiểu người khác là có thể thay họ quyết định. Ở cuối bài viết, cô gõ chậm rãi, rồi dừng lại thật lâu trước khi bấm “gửi”:  “Những điều mình nghĩ tốt cho người khác, không phải lúc nào cũng đúng. Có khi, sự im lặng, sự không can thiệp… lại chính là điều tử tế nhất.”